«آمادگي ومراقبت از زلزله»

نوشته طاهره نادري دبير آموزش وپرورش ناحيه دو كرمان

مقدمه :

زلزله تا هميشه زمان هست و جلوگيري از وقوع آن امري محال  و غير ممكن است .اين عدم امكان پيش بيني زمان و مكان وقوع زلزله و عدم رعايت اصول مهندسي وايمني در شهرسازي و ساختمان سازي در ايران و گسترش شهرها و روستاها در نواحي زلزله خيز ايجاب مي كندبا آموزش به مردم و نكات لازم جهت ايمني بيشتر در قبل، حين و بعد از زلزله به طور قابل توجهي از خرابي ها و مخصوصاً تلفات و افزايش مجروحين جلوگيري مي شود.

ممكن است در بعضي از زلزله ها ساختمانها ويران نشود ولي سقوط و پرتاب و شكستن وسايل داخلي برروي ساكنين ايجاد خطر كند كه در اين مقاله وتوصيه وراهكارها بسيار آسان و در عين حال كم هزينه بيان مي شود كه مي توان در پيشگيري از آسيب ها تأثيري به سزاي داشته باشد.

ايمني و مراقبت قبل از زلزله

اولين مورد قابل توجه قبل از زلزله هنگام انتخاب يا خريد يا ساخت ساختمان جديد است جهت اطمينان ازاستحكام و مقاومت بنا در برابر زلزله با كارشناس ساختمان زلزله مشورت كنيد .

2- ساختمان محل زندگي خود را از لحاظ ترك خوردگي عميق برروي گچكاري و سيمان و ساير نقاط ضعف بررسي كنيد وبه دنبال راه چاره باشيد .

3- ساختمانهاي موجود را بايستي تعمير و تقويت نمود مثل ضخيم سازي ، اضافه كردن ديوار برشي و مهاربندي قائم و ستون هاي جديد و كاهش جرم با حذف طبقات فوقاني .

4-قبل از هر گونه تغيير ظاهري در ساختمان مثل حذف جابجائي ديوارها و ستون، حذف يا اضافه كردن درب و پنجره ضروري است با متخصصين مشورت شود.

5-نماي سنگ ساختمانها بايستي پيچ و مهره شوند.

6- راههاي خروجي و پله ها را از موانعي مثل كارتن ها، گلدان و وسايل غير ضروري تخليه كنيد.

7- قفل درها و گيري آنها را كنترل كنيم و حتماً عيب آنها را برطرف كنيم.

8- محل هاي امن خانه و محل كار و راههاي خروجي را شناسايي كرده و به ديگران نيز نشان دهيم.

9- شيشه پنجره ها را با چسپ يا نوار محكم كرده يا حداقل جلوي آن پرده كركره يا پرده ي پرچين ديگري آويزان باشد.

10- با بررسي سيم هاي برق، لوله آب و گاز خانه و محل كار از سالمي آنها مطمئن شويد.

11- شبكه گاز، برق و آب را به كليه افراد خانواده نشان داده و چگونگي قطع آنها را به همه افراد آموزش دهيد.

12- داشتن يك چادر و خيمه مسافرتي به همراه پتو تعدادي پوشاك و ظرف آب و آنها را در دسترس قرار دهيد.

13- داشتن ابزار آلاتي مانند قيچي ، چاقو، چكش ، بيل و كلنگ و در دسترس بودن آنها حتمي است.

14- وجود كپسولهاي آتش نشان در شوفاژ خانه، آزمايشگاه ، كارگاه و راه روها حتمي است.

15- ضروري بودن جعبه كمكها اوليه و يك كپسول اطفاي حريق و در دسترس بودن در منزل و محيط كار.

16- يادگيري حتمي كمك هاي اوليه و به ديگران آموزش دهيد.

17- محل نصب پنكه ،لوستر وگلدان آويز به سقف محكم باشد.

18- قاب عكس ها، آينه، ساعت ديواري، بخاري، و همچنين قفسه كتابها و كمدها ثابت و محكم باشد.

19- محل نصب و قرار گرفتن آبگرمكن و حفاظت آن توسط نوارهاي فولادي امر مهمي است.

20- كتابخانه و آزمايشگاه ها بايستي در طبقه همكف يا زير زمين باشد.

21- كتابهاي سنگين در پايين ترين قفسه و همچنين وسايل دكوري سنگين و بلورين در طبقات پايين كمدها و كابينت چيده شود.

22- مواد آتش زا و خطرناك در پايين ترين قفسه منزل يا آزمايشگاه باشند و يا اينكه در جعبه چوبي با مواد ضربه گير مقوا يا يونوليت باشند.

23- محل استراحت و نشيمن و تخت  خوابگاه ها را در قسمت خارجي اتاق - نزديك پنجره ووسايل قابل سقوط قرار ندهيد.

24- محل خواب را در كنج  اتاق هاي كه داراي سقف كوچك و محدود يا ديوارهاي كوتاهتر دارند قرار دهيد .

25- تا حد امكان در زير جاي كه تابلوي نصب شده -كنار بخاري روشن و حتي در بالكن استراحت نكنيم.

26- اشياء سنگين مثل لباسشوئي ، يخچال ، كولر در حد امكان در بالكن قرار ندهيد.

27- تا حد امكان درب اتاق ها بوسيله پادري و غيره باز نگه داريد.

28- پارك كردن ماشين در وسط حياط منزل و به دور از ديوار و ساختمان مجاور باشد.

29- در مراكز آموزش فراگيران معلول در كنار پنجره و ديوار خارجي قرار نگيرند.

30- در مراكز آموزشي صندلي هاي يك كلاس طوري نظم داشته باشند كه علاوه بر وسط كناره ها نيز خالي باشد.

ايمني و مراقبت هنگام وقوع زلزله

1-به خاطرداشته باشيدهميشه پناهگيري مقدم برفرار است. زيرابا عدم تعادل، تهوع، ترس، سرگيجه، اضطراب و ايجاد شوك نمي توان فرار كرد.

2-اگردرخواب بوديد و احساس كرديد كه زمين مي لرزد زياد به خودتان زحمت ندهيد تا از چرت و گيجي خواب بيدار شويد .زلزله تمام شده فقط در جايي كه هستيد و اگردسترسي به يكي از نقاط امن با يك قدم امكانپذيراست به آن طرف برويد والا بهتر است در جاي خود سنگر گرفته و با پتو يا بالش سر خود را حفظ كنيم.

3-هر كجا هستيد چه در داخل ساختمان و چه در بيرون همانجا سنگر گرفته زيرا حركت در حين زلزله بلافاصله به دم رو و محكم نقش بر زمين مي شويد.

4-اگر نزديك درب خروجي محل كار و خانه و مغازه هستيد در كمتر از 10 ثانيه سريعاً خود را به فضاي باز و امن برسانيد.

5-سنگر گرفتن در زير ميز ، صندلي ، چارچوب درها، كمدها ديواري، شومينه ، گنجه ها گنج هاي ديوار زير پله ها به طور كلي جايي كه كوتاهترين سقف را داشته باشد.

6-به هيچ عنوان به سمت درهاي خروجي حركت نكنيد كه بيشترين آسيب مربوط به رفت آمد و ازدحام هنگام وقوع زلزله مي باشد.

7-آرامش خود را حفظ كرده و به ديگران آرامش دهيد.

8-به هيچ وجه به فكر جمع و جور كردن وسايل شخصي خود نباشيد.

9-عدم استفاده از شمع ، فندك ،كبريت و غيره در حين زلزله

10-مراقب حركت وسايل چرخدار مثل ميز تلويزيون و يخچال باشيد.

11-اگر در داخل ساختمان هستيد با سرعت كمتر از 10 ثانيه از محل پله، بالكن،‌پنجره ها ي شيشه اي لوستروقفسه وديوارهاي خارجي دور شويد.

12-در ساختمان چند طبقه اصلا فرصت فرار نيست از پله و آسانسور نبايستي استفاده كرد فقط به محل امن برويد يا اينكه به ستون اصلي چسبيده و سر خود را محافظت كنيد.

13-اگر در بيرون از ساختمان بوديد با سرعت كمتر از 10 ثانيه از تيرهاي برق، پل‌ها ، ديوارها و ساختمانهاي بلند و كوچه ها تنگ دور شويد.

14-اگر در داخل اتومبيل بوديد با سرعت كمتر از 10 ثانيه از تير برق ،‌ساختمان بلند و پل دور شده و سريعاً متوقف گرديد.

15-اگر نزديك ساحل دريا هستيد مواظب امواج غول پيكر سونامي باشيد وسريعاً از دريا فاصله بگيريد.

16-اگر در كوهستان و در نزديكي سد هستيد به نقاط مرتفع برويد و در ضمن مواظب ريزش كوه هم باشيد.

ايمني و مراقبت بعد از زلزله

1-بيشتر آسيب ها نيز از اين زمان به بعد شروع مي شود اولاً بايستي مراقب هر حركت خود باشيم . زيرا كه شيشه ، وسايل بلوري، و دكوراسيون ، كمدهاي غير ثابت و … فرو ريخته و برق قطع شده بريدگي دست و پا حتمي است و وجود گرد و خاك عفونت زخم حتمي است.

2-اگر كفش پيدا نكرديد سريع با يك تكه پارچه يا ملافه پاي خود و ديگر اعضاء خانواده بپيچيد و بدون هول شدن و با سرعت وسايل ضروري را برداشته خارج شويم.

3-در حين حركت در داخل ساختمان بايستي بسيار دقت كرد و دست خود را به ديوار اگر باقي مانده با يك وسيله بعنوان عصا بگيريم. زيرا ممكن است جلو يا زير پايمان ناگهان خالي شود.

4-اگر بوي گاز احساس مي كنيد سريعاً شير گاز را ببنديد و همچنين شير آب و قطع كنتور برق فراموش نشود.

5-به سيمهاي برق افتاده يا آهن و وسيله اي كه روي آن قرار گرفته دست نزنيد.زيرااحتمال برق گرفتگي وجود دارد.

6-داروها و مواد زيان آور را فوراً جمع آوري كنيد و جعبه كمكهاي و وسايل ضروري را برداشته و با رعايت احتياط از ساختمان خارج شويد.

7-مراقب پس لرزه ها باشيد سعي در حفظ آرامش و خونسردي خود و خانواده تان كنيد.

8-به دنبال زخمي ها بگرديد و مراقب زخمهاي شديد وطرز بيرون كشيدن آنها باشيد.

9-اگر فردي از ناحيه گردن- ستون مهره ها صدمه ديده به هيچ وجه او را حركت ندهيد.مگر اينكه احتمال ريزش آوار و آتش سوزي وي را تهديد كند.

10-اگر وقوع زلزله در فصل زمستان باشد حتماً لباس گرم ، پتو با خود برداريد و بخاطر داشته باشيد كه سرما به اندازه زلزله كشنده است.

11-به غير از برداشتن مدارك و وسايل ضروري به گونه اي از منزل خارج شويد، گويي اينكه براي آخرين بار اين خانه را ترك مي كنيد و ديگر به اين منزل بر نمي‌گرديد.

12-چارچوب درب خروجي احتمالاً كج و پرس شده بايستي با احتياط به آن ضربه زد كه احتمال ريزش آوار وجود دارد.

13-اگر در طبقات بالا هستيد چراغ قوه را ابتدا جلو و بعد پشت سرتان براي ديگران بياندازيد و هر قدم را حساب شده برداريد.

14-درحياط منزل و كناره كوچه ها مراقب دهانه چاه ها بوده زيرا كه ديوار آنها آسيب ديد و مانند يك دام مي باشند.

15-اگر لوله فاضلاب طبقات ساختمان صدمه ديده سريعاً با هر وسيله اي بايستي ترميم شود كه جلوي شيوع و گسترش سوسك و گازهاي فاضلاب به داخل ساختمان گرفته شود.

16-راديو را روشن بگذاريد و به پيامها و توصيه ها گوش دهيد.

17-از ازدحام در محلهاي نيمه خراب شده بپرهيزيد تا امدادگران دچار مشكل نشوند.

18-خيابان را براي امداد رساني نيروي امدادگر باز بگذاريد و در صورت آگاهي و توانايي با امداد گران همكاري كنيد.

نتيجه گيري و پيشنهاد

اگر چه عمر دست خداست و وقايع طبيعي نظير زلزله در شمار آزمايشات الهي است تا حدي دل آرام مي گيرد اما نبايستي با اين توجيه كم كاري و سهل انگاري كنيم.

براي مقابله با زلزله به رفتار خردمندانه نيازمنديم بايد به دانش و حسن آوري هاي جديد و تغيير رفتار تكيه كنيم.

بايد براي پيشگيري و آمادگي «پيش از زلزله » امداد و نجات «در حين زلزله » بهسازي و بازسازي بناها و محيط زندگي و بازماندگان «بعد از زلزله» بطور كلي مديريت بحران را جدي پيگيري كرد.

توصيه مي شود اين آموزش ها بوسيله رسانه ها ي گروهي ، مجلات ، روزنامه ها- بولتن ها حتي كتابهاي درسي از ابتدائي تا دانشگاه در اختيار تمام افشار مردم قرار گيرد و در سال نيز در پايان هر فصل بطور جدي بصورت مانور و آزمايش و تمرين درآيد.توصيه دوم آنكه در انبوه سازي و برج سازي در پايين ساختمان اتاقك زلزله درست شود كه هر كدام از ساكنين اين طبقات كه به پايين مي آيند چند ثانيه در اين اتاقك پناه‌گيري در برابرزلزله را در حين لرزش اتاقك تمرين كنند.

فراموش نشود كه زلزله هر لحظه در كمين است